Adolfo Vienrich de la Canal: preservador de la tradición quechua
Adolfo Vienrich de la Canal (1867–1908) fue un escritor, folclorista e investigador peruano que dedicó su obra a preservar la lengua y la tradición oral quechua. Es considerado uno de los pioneros del indigenismo literario y un importante difusor del patrimonio cultural andino.
Su obra Tarmapap Pachahuarainin (Apólogos Quechuas / Fábulas Quechuas) reúne una valiosa colección bilingüe de fábulas tradicionales en quechua y castellano. A través de relatos inspirados en la sabiduría popular andina, transmite valores, enseñanzas y la cosmovisión de los pueblos indígenas, consolidándose como una de las obras más representativas de la literatura quechua peruana.
“Colección Digital del Patrimonio Literario Peruano”
Quechua Ancashino
Adolfo Vienrich de la Canal: Runa simi yachayta waqaychaq
Adolfo Vienrich de la Canal (1867–1908)qa Perú llaqtapa qillqaq, runa yachaykunata huñuq, hinallataq maskaq yachaqmi karqan. Payqa kawsayninta churarqan runa simita (quechuata) hinallataq ñawpaq willakuykunata waqaychananpaq. Perú llaqtapa indigenismo qillqaypa ñawpaq yachaqkunamanta hukninmi reqsikun, Andes llaqtakunapa qapaq yachayninta mast’ariqpis karqan.
**Paypa rurasqan Tarmapap Pachahuarainin (Apólogos Quechuas / Fábulas Quechuas) sutiyuq libroqa quechua simipi kastillanu simipipas qillqasqa achka ñawpaq fábulakunata huñun. Andes runakunapa yachayninmanta paqarimuq willakuykunawanmi alli kawsay yachachiykunata, allin ruraykunata, hinallataq runakunapa pacha rikayninta yachachin. Chayraykutaq Perú llaqtapa quechua qillqaypi aswan chaninniyuq librukunamanta huknin kasqanpaq reqsikun.
Quechua Cusco-Collao
Adolfo Vienrich de la Canal: Runa simi yachaypa waqaychaq
Adolfo Vienrich de la Canal (1867–1908)qa Perú llaqtamanta qillqaq, runa yachaykunata huñuq, hinallataq maskaq yachaqmi karqan. Payqa kawsayninta churarqan runa simita (quechuata) hinallataq simipi apasqa ñawpaq yachaykunata waqaychananpaq. Perú llaqtapa indigenismo qillqaypi ñawpaq puriqkunamanta hukninmi reqsikun, Andes llaqtakunapa qapaq kawsay yachayninta mast’ariq hatun yachaq hina.
**Paypa rurasqan Tarmapap Pachahuarainin (Apólogos Quechuas / Fábulas Quechuas) sutiyuq libroqa quechua simipi kastillanu simipipas qillqasqa ñawpaq fábulakunata huñun. Andes runakunapa yachayninmanta paqarimuq willakuykunawanmi alli kawsay yachachiykunata, allin ruraykunata, hinallataq ayllukunapa pacha qhawayninta yachachin. Chayraykun Perú llaqtapa quechua qillqaypi aswan chaninniyuq, reqsisqa rurasqankunamanta hukninman tukusqa.
Quechua Chanka
Adolfo Vienrich de la Canal: Runa simi yachaypa waqaychaq
Adolfo Vienrich de la Canal (1867–1908)qa Perú llaqtamanta qillqaq, runa yachaykunata huñuq, maskaq yachaqmi karqa. Payqa kawsayninta churarqa runa simita (quechuata) hinallataq simipi apasqa ñawpaq yachaykunata waqaychananpaq. Perú llaqtapa indigenismo qillqaypi ñawpaq puriqkunamanta hukninmi reqsikun, Andes llaqtakunapa qapaq kawsay yachayninta mast’ariq hatun yachaq hina.
**Paypa rurasqan Tarmapap Pachahuarainin (Apólogos Quechuas / Fábulas Quechuas) sutiyuq libroqa quechua simipi kastillanu simipipas qillqasqa ñawpaq fábulakunata huñun. Andes runakunapa yachayninmanta paqarimuq willakuykunawanmi alli kawsay yachachiykunata, allin ruraykunata, hinallataq ayllukunapa pacha qhawayninta yachachin. Chayraykum Perú llaqtapa quechua qillqaypi aswan chaninniyuq, reqsisqa rurasqankunamanta hukninman tukurqa.
Aimara
Adolfo Vienrich de la Canal: Quechua aru saräwipa jark’aqapa
Adolfo Vienrich de la Canal (1867–1908) jupaxa Perú markankir qillqiri, marka saräwinak yatxatiri ukhamaraki yatxatiri yatiqiriwa. Jupaxa taqi ch’amapampiw quechua aruta ukhamaraki quechua aru tuqit arsuña saräwinaka jark’aqaña ukat waqaychañataki irnaqäna. Jupaxa qillqata indigenismo ukan nayrïr irpirinakat maynïri uñt’atawa, ukhamaraki Andes markanakan qamir saräwipa uñt’ayir wali wakiskir yatiyirirakiwa.
**Jupan luräwipa Tarmapap Pachahuarainin (Apólogos Quechuas / Fábulas Quechuas) sataxa quechua arumpi castellano arumpi qillqata nayra fábulanaka tantacht’i. Andes markanakan yatiñapat amuyt’ata willakuyanak taypiw suma jakañ tuqita yatiyawinaka, aski sarnaqañ yatichäwinaka, ukhamaraki nayra markanakana uraqpacha amuyt’äwipa uñacht’ayi. Ukatwa aka luräwixa Perú markan quechua qillqatanakat juk’ampi uñt’ata ukhamaraki wali wakiskir luräwinakat maynïri uñt’asi.