Mariano Melgar (1790–1815)
Mariano Lorenzo Melgar Valdivieso nació en Arequipa en 1790. Poeta y revolucionario, es una de las figuras fundamentales de la literatura peruana de comienzos del siglo XIX. Su poesía amorosa, especialmente la dedicada a su amada Silvia, incorporó elementos de la tradición andina y dio nueva expresión al yaraví, convirtiéndolo en una de las voces más representativas de la poesía mestiza peruana.
Considerado precursor del Romanticismo literario hispanoamericano, Melgar también abrazó los ideales de la independencia del Perú. Se incorporó al movimiento encabezado por Mateo Pumacahua y, tras ser capturado en la batalla de Umachiri, fue fusilado el 12 de marzo de 1815, a los 24 años.
“Colección Digital del Patrimonio Literario Peruano”
Mariano Melgar (1790–1815)
Mariano Lorenzo Melgar Valdivieso nació en Arequipa en 1790. Poeta y revolucionario, es una de las figuras fundamentales de la literatura peruana de comienzos del siglo XIX. Su poesía amorosa, especialmente la dedicada a su amada Silvia, incorporó elementos de la tradición andina y dio nueva expresión al yaraví, convirtiéndolo en una de las voces más representativas de la poesía mestiza peruana.
Considerado precursor del Romanticismo literario hispanoamericano, Melgar también abrazó los ideales de la independencia del Perú. Se incorporó al movimiento encabezado por Mateo Pumacahua y, tras ser capturado en la batalla de Umachiri, fue fusilado el 12 de marzo de 1815, a los 24 años.
Quechua Ancashino
Mariano Melgar (1790–1815)
Mariano Lorenzo Melgar Valdivieso Arequipapi 1790 watapimi paqarirqan. Payqa harawikuq runa, hinallataq qispiypaq llallinakuykunapi participaq runam karqan; chayraykum XIX siglopi Perú suyupa qallariy literatura qillqayninpi hatun rimakuq runakunamanta huknin karqan. Aski munakuy harawinkuna, Silvia sutiyuq munasqan warmiman qillqasqanmi aswanta riqsisqa. Chay harawikunamanqa Andes suyupa ñawpa kawsayninmanta yachayninkunata churaran, chaynapi yaraví nisqaman mushuq rimayta qusqa, Perú suyupa mestizo harawinkunapi huk riqsisqa qillqaq kunkata tukuchispa.
Hispanoamérica suyukunapi Romanticismo nisqa literatura yachaypa ñawpaq puriqninmi Melgar karqan. Hinallataq Perú suyupa qispiyayninpaq yuyaykunatapas chaskirqan. Mateo Pumacahua pusasqan kuyuriywanmi hukllawakurqan. Umachiri maqanakuypi hap’ichikusqan qhipamanqa, 1815 watapi, marzo killapa 12 punchawninmi fusilwan wañuchisqa karqan. Chay pachaqa 24 watallayuqmi karqan.
Quechua Cusco-Collao
Mariano Melgar (1790–1815)
Mariano Lorenzo Melgar Valdivieso Arequipapi 1790 watapi paqarirqan. Harawikuq, hinallataq chinkachiyta munaspa Perú suyupa qispiyananpaq llankaq runa karqan; chayrayku, XIX siglopi Perú suyupa qallariy qillqayninpi huk hatun riqsisqa runam karqan. Munakuy harawinkuna, aswantaqa Silvia sutiyuq munasqan warmiman qillqasqankuna, Andes suyupa ñawpa kawsayninmanta yachaykunata chaskirqanku, chaymanta yaraví nisqaman mushuq kawsayta quspa, Perú suyupa mestizo harawi qillqayninpi huk ancha riqsisqa kunkata tukuchirqanku.
Hispanoamérica suyukunapi literatura romántica nisqapa ñawpaq puriqninmi Melgar karqan. Hinallataq Perú suyupa independencia nisqapa yuyayninkunatapas chaskirqan. Mateo Pumacahua pusasqan kuyuriywanmi hukllawakurqan. Umachiri maqanakuypi hap’ichisqa kaspa, 1815 watapi, marzo killapa 12 punchawninmi fusilwan wañuchisqa karqan. Chay pachapiqa 24 watayuqllam karqan.
Quechua Chanka
Mariano Melgar (1790–1815)
Mariano Lorenzo Melgar Valdivieso Arequipapi 1790 watapi paqarirqan. Payqa harawikuq, hinallataq Perú suyupa qispinayninpaq hatun kutichiy kuyuriykunapi participaq runam karqan. Chayraykum XIX siglo qallariypi Perú suyupa literaturanpa hatun riqsisqa runakunamanta huknin karqan. Munakuy harawinkuna, aswantaqa Silvia sutiyuq munasqan warmiman qillqasqankuna, Andes suyupa ñawpa kawsayninmanta yachaykunata chaskirqanku, chaynapi yaraví nisqaman mushuq rimayta quspa, Perú suyupa mestizo harawipa ancha riqsisqa kunkankunamanta hukninman tukurqan.
Hispanoamérica suyukunapi Romanticismo literario nisqapa ñawpaq puriqninmi Melgar karqan. Hinallataq Perú suyupa independencia nisqapa yuyayninkunatapas chaskirqan. Mateo Pumacahua pusasqan kuyuriywanmi hukllawakurqan. Umachiri maqanakuypi hap’ichisqa kasqan qhipamanqa, 1815 watapi marzo killapa 12 punchawninmi fusilwan wañuchisqa karqan. Chay pachaqa 24 watayuqllam karqan.
Aimara
Mariano Melgar (1790–1815)
Mariano Lorenzo Melgar Valdivieso Arequipan 1790 maranakanwa yurïna. Jupax mä harawiri ukhamaraki Perú markan qhispiyasiñapatak chʼamachiri revolucionario jaqïnwa. Ukhamasti, XIX siglo qalltanx Perú markan literatura qillqatanakapana wali wakiskir jaqinak taypinkänwa. Munasiñ tuqit qillqat harawinakapaxa, jukʼampis munata Silvia warmipataki qillqatanakapaxa, Andes markanakan nayra saräwinakapa ukhamaraki yatiwinakapa uñachtʼayänwa. Ukhamaraki yaraví sat harawiru machaq amuytʼawi ukhamaraki arsuñ uñachtʼäwi churäna, ukhamatwa Perú markan mestizo harawinakapan mä wali uñtʼata arsuñäwin tukuwayäna.
Hispanoamérica markanakan literatura romántica sat qillqañan nayra puririna maynïrïtapawa Melgarax uñtʼatäna. Ukhamaraki Perú markan qhispiyasiñapa tuqit amuyunakaru iyawsañampiw aruskiptʼäna. Mateo Pumacahua pʼiqtʼat sartasiñaru mantänwa. Umachiri chʼaxwäwin katuntatäxasinxa, 1815 maran, marzo phaxsin 12 urun, 24 maraniwa fusilampi jiwayatäna.
