Teresa González de Fanning fue una destacada escritora, educadora y pionera del pensamiento feminista peruano. Nació en Lima el 12 de agosto de 1836 y dedicó gran parte de su vida a promover la educación de la mujer como base para el desarrollo de la sociedad. Es considerada una de las intelectuales más influyentes del Perú del siglo XIX por su labor literaria y su compromiso con la formación femenina.
Entre sus novelas más importantes destaca Regina, obra en la que analiza la condición femenina y las limitaciones sociales impuestas a la mujer de su tiempo, proponiendo la educación como el camino hacia la libertad y el progreso. Su estilo narrativo combina sensibilidad, crítica social y un profundo sentido humanista.
“Colección Digital del Patrimonio Literario Peruano”
Quechua Áncash
Teresa González de Fanning huk hatun qillqaq warmi, yachachiq, hinallataq Perú llaqtapi warmikunapaq yarpay musuqta qallariqmi karqan. Lima llaqtapi paqarirqan 1836 watapa agosto killapa chunka iskayniyuq p’unchawninpi. Kawsayninpa achka kaqninpi warmikunapa yachayninta kallpachaymanmi churarqan, llaqtapa allin wiñayninpaq aswan hatun sayaynin kasqanrayku. Qanchis chunka isqon pachak watakunapi Perúpa aswan reqsisqa yachaq warminkunamanta hukninmi qhawasqa, qillqasqanrayku hinallataq warmikunapa yachayninta wiñachisqanrayku.
Paypa aswan reqsisqa willakuy qillqankunamanta Regina sutiyuqmi. Chaypi warmipa kawsayninta, chay pacha runakuna churapusqanku sasachakuykunata riqsichin. Chaymantapas yachayta qhawarin sapankama kachariywan, wiñaywan ima ñan hina. Paypa qillqayninqa llakiywan, runakuna kawsayninmanta yuyaychakuywan, hatun runa kuyaywan ima rurasqam.
Aimara
Teresa González de Fanning jupax wali uñt’at qillqiri, yatichiri ukhamaraki warminakaru yanapt’ir amuyt’awi nayriri warmïnwa. Lima markanwa 1836 maran agosto phaxsin 12 urun yurïna. Jakañapxat jilpachaxa warminakan yatichäwip ch’amanchañatak ch’amachasïna, ukaxa markan nayrar sartañapatak wali wakiskiriwa sasaw amuyäna. XIX patak maran Perú markan wali uñt’at amuyt’ir warminak taypin maynïna, qillqatanakap layku ukhamarak warminakan yatichäwipar ch’amanchatapat layku.
Jawen kirika jatibibo meran Regina jakon uinai. Jaskaxon ainbo jakawe, itan jawen nete meran ainbo tsinkiti yoiyabo yoiai. Jainxon onanyati jawen joni ainbo jawekeska jakon bané ati, itan jakon nete winoti benxoa. Jawen kirika meniax shinan jakon, joni jakonma ointi, itan jaweki westiora ikonra.
Quechua Cusco–Collao (Qusqu-Qullaw)
Teresa González de Fanningqa huk hatun qillqaq warmi, yachachiq, hinallataq Perú llaqtapi warmikunapaq feminista yuyayta ñawpaqman apaqmi karqan. Lima llaqtapi paqarirqan 1836 watapa agosto killapa 12 p’unchawninpi. Kawsayninpa achka kaqninpiqa warmikunapa yachayninta kallpachaymanmi churarqan, chay yachayqa llaqtapa wiñayninpaq aswan allin sayaynin kasqanrayku. Qanchis chunka isqon pachak watakuna (siglo XIX) Perúpiqa aswan reqsisqa yachaq warmikunamanta hukninmi qhawasqa, qillqasqanrayku hinallataq warmikunapa yachayninta wiñachisqanrayku.
Paypa aswan reqsisqa riway qillqankunamanta Regina sutiyuqmi. Chaypiqa warmipa kawsayninta, chay pachapi warmiman churakusqa sasachakuykunata allinta qhawarichin. Chaymantapas yachayta qhawarin sapankaq kacharikuypaq, wiñaypaq, ñawpaqman purinapaq ñan hina. Paypa qillqayninqa llamp’u sunquyuq yuyaywan, runakuna kawsayninmanta allin qhawariywan, hatun runa kuyaywan ima qillqasqam.
Quechua Chanka
Teresa González de Fanningqa hatun qillqaq warmim, yachachiqmi, hinallataq Perú llaqtapi warmikunapaq musuq yuyaykunata qallariqmi karqan. Lima llaqtapi paqarirqan 1836 watapa agosto killapa 12 p’unchawninpi. Kawsayninpa ashka kaqninta warmikunapa yachayninta wiñachinapaqmi churakurqan, yachayqa llaqtapa allin wiñayninpaq ancha allin kasqanrayku. Siglo XIX watakunapi Perú llaqtapi aswan reqsisqa yachaq warmikunamanta hukninmi karqan, qillqasqanrayku hinallataq warmikunapa yachayninta kallpachasqanrayku.
Paypa aswan reqsisqa riway qillqankunamanta Regina sutiyuqmi. Chay qillqapiqa warmipa kawsayninta, chay pacha runakuna warmiman churapusqanku sasachakuykunata qhawachin. Chaymantapas yachaymi kacharikuyman, ñawpaqman puriyta, wiñayta ima apaq ñan kasqanta willakun. Paypa qillqayninqa llakiywan, runakuna kawsayninmanta yuyaychakuywan, hatun runa kuyaywan ima qillqasqam.