La escritora, periodista y activista Angelica Palma fue una de las intelectuales modernistas más destacadas del Perú y precursora fundamental del feminismo peruano de inicios del siglo XX. Aunque creció en un ambiente profundamente literario (fue hija del ilustre tradicionalista Ricardo Palma y secretaria de este), luchó tenazmente para salir de la sombra de su padre y construir una identidad artística propia, publicando inicialmente bajo los seudónimos de Araceli y Marianela. Falleció en Rosario, Argentina, el 25 de octubre de 1935, dejando una valiosa producción de novelas, cuentos, ensayos y biografías.
Aunque creció en un ambiente profundamente literario (fue hija del ilustre tradicionalista Ricardo Palma y secretaria de este), luchó tenazmente para salir de la sombra de su padre y construir una identidad artística propia, publicando inicialmente bajo los seudónimos de Araceli y Marianela. Falleció en Rosario, Argentina, el 25 de octubre de 1935, dejando una valiosa producción de novelas, cuentos, ensayos y biografías.
Su novela “Por Senda Propia”, publicada en Lima en 1921 por la editorial E. Rosay, marca un hito en su carrera al ser el primer libro que editó firmando con su nombre real tras abandonar la clandestinidad de los seudónimos.
“Colección Digital del Patrimonio Literario Peruano”
“Proyecto beneficiario de Estímulos Económicos para la Cultura 2026 del Ministerio de Cultura de Perú”

Quechua Áncash
Angélica Palma qillqaq, willakuykuna apamuq y warmikunapa chichanta p’ashtatsiqmi karqan huk reqsishqa yachaysapa warmi Perú suyupita, payqa iskay chunka kaq watakuna qallaykunqanchawmi warmikunapa chichanta qallaykatsirqan. Payqa achka qillqaqkuna ukhupim winarqan (reqsishqa Ricardo Palmapa warmi tsurinmi karqan y yanapaqnin qillqaqpis), tsaymi payqa ancha achka ch’amapakurqan taytanpa rikuyninmanta lloqsinanpaq y kikinpa sutinwan riqsishqa kananpaq, qallariyninchawqa Araceli y Marianela sutikunallawanmi qillqankunata riqsichirqan. Rosario markachawmi, Argentinachaw wanukurqan iskay chunka pichqa kaq hunaq octubre killachaw, waranqa isqun pachak kimsa chunka pichqayuq watachaw; payqa shumaq yachaykunatam, cuentokunata, qillqakunata y kaway qillqakunatapis kamatsirqan.
Payqa achka qillqaqkuna ukhupim winarqan (reqsishqa Ricardo Palmapa warmi tsurinmi karqan y yanapaqnin qillqaqpis), tsaymi payqa ancha achka ch’amapakurqan taytanpa rikuyninmanta lloqsinanpaq y kikinpa sutinwan riqsishqa kananpaq, qallariyninchawqa Araceli y Marianela sutikunallawanmi qillqankunata riqsichirqan. Rosario markachawmi, Argentinachaw wanukurqan iskay chunka pichqa kaq hunaq octubre killachaw, waranqa isqun pachak kimsa chunka pichqayuq watachaw; payqa shumaq yachaykunatam, cuentokunata, qillqakunata y kaway qillqakunatapis kamatsirqan.
Paypa “Por Senda Propia” qillqanqanqa Limachawmi riqsichikurqan waranqa isqun pachak iskay chunka hukniyuq watachaw E. Rosay nisqan qillqana wasipi, tsay rurayqa paypa kawayninchaw huk mas reqsishqa ruraymi karqan, tsaychawmi qallaykurqan kikinpa sutinwan qillqayta, mana reqsishqa sutikunata saqispa.
Aimara
Angélica Palmajax mä wali uñt’at qillqiri, yatiyäwinak uñt’ayiri ukat warmit pacha ch’amanchiri warmitaynwa Perú markatxa, jupax pä tunka pataka maranaka qalltawinakatxa warminakanki ch’amanchäwipa qalltirïtaynwa. Jupax walja qillqirinakan pampa ukhunwa jiltatayna (wali uñt’at Ricardo Palman tawaqu phuchhataynwa ukat qillqt’ayiriniraktaynwa), ukatwa jupax ancha ch’amachasitayna awkinpa uñkatatapat mistsuñataki ukat kikin sutipampi uñt’atäñataki, qalltawinakatxa Araceli ukat Marianela jan uñt’at sutinakanillawa qillqatanakap uñt’ayirïtayna. Rosario markanwa, Argentina suyuna jiwawayxatayna pä tunka phisqani uru chinu phaxsin (octubre) waranqa llätunka pataka kimsa tunka phisqani marana; jupax wali sum yatiñanaka, cuentonaka, qillqanaka ukat sarnaqäw qillqanakarakiw ch’amanchatayna.
Jupax walja qillqirinakan pampa ukhunwa jiltatayna (wali uñt’at Ricardo Palman tawaqu phuchhataynwa ukat qillqt’ayiriniraktaynwa), ukatwa jupax ancha ch’amachasitayna awkinpa uñkatatapat mistsuñataki ukat kikin sutipampi uñt’atäñataki, qalltawinakatxa Araceli ukat Marianela jan uñt’at sutinakanillawa qillqatanakap uñt’ayirïtayna. Rosario markanwa, Argentina suyuna jiwawayxatayna pä tunka phisqani uru chinu phaxsin (octubre) waranqa llätunka pataka kimsa tunka phisqani marana; jupax wali sum yatiñanaka, cuentonaka, qillqanaka ukat sarnaqäw qillqanakarakiw ch’amanchatayna.
Jupan “Por Senda Propia” qillqatapa uñt’ayasiwayataynwa Lima markana waranqa llätunka pataka pä tunka mayani marana E. Rosay qillqanaka lurañ utana, uka luräwix jupan sarnaqäwipatxa mä wali uñt’at p’iqinchäwïtaynwa, ukanwa qalltatayna kikin sutipampi qillqaña, jan uñt’at sutinakxa jaytanukuwayasna.
Quechua Cusco–Collao (Qusqu-Qullaw)
Angélica Palma qelqaq, willakuykuna apamuq, warmikunapa chaninchanta p’ashtachiqpas karqan huk reqsisqa yachaysapa warmi Perú suyumanta, payqa iskay chunka kaq watakuna qallariyninpin warmikunapa rurayninkunata qallarichirqan. Payqa askha qelqaqkuna ukhupin wiñarqan (reqsisqa Ricardo Palmapa warmi tsurinmi karqan, yanapaqnin qelqaqpas), chaymi payqa ancha askhatapuni ch’amapakurqan taytanpa llanthunmanta lloqsinanpaq, kikinpa sutinwantaq reqsisqa kananpaq; qallariyninpiqa Araceli, Marianela sutikunallawanmi qelqasqankunata reqsichirqan. Rosario llaqtapin, Argentinapi wañupurqan iskay chunka pichqayoq p’unchay octubre killapi, waranqa esqon pachak kimsa chunka pichqayoq watapi; payqa sumaq yachaykunata, cuentokunata, qelqakunata, kaway qelqakunatapas saqerqan.
Payqa askha qelqaqkuna ukhupin wiñarqan (reqsisqa Ricardo Palmapa warmi tsurinmi karqan, yanapaqnin qelqaqpas), chaymi payqa ancha askhatapuni ch’amapakurqan taytanpa llanthunmanta lloqsinanpaq, kikinpa sutinwantaq reqsisqa kananpaq; qallariyninpiqa Araceli, Marianela sutikunallawanmi qelqasqankunata reqsichirqan. Rosario llaqtapin, Argentinapi wañupurqan iskay chunka pichqayoq p’unchay octubre killapi, waranqa esqon pachak kimsa chunka pichqayoq watapi; payqa sumaq yachaykunata, cuentokunata, qelqakunata, kaway qelqakunatapas saqerqan.
Paypa “Por Senda Propia” qelqasqanqa Lima llaqtapin reqsichikurqan waranqa esqon pachak iskay chunka hukniyoq watapi E. Rosay nisqan qelqana wasipi; chay rurayqa paypa kawayninpi huk mas reqsisqa ruraymi karqan, chaypin qallarichirqan kikinpa sutinwan qelqayta, mana reqsisqa sutikunata saqespa.
Quechua Chanka
Angélica Palma qillqaq, willakuykuna apamuq, warmikunapa chaninchanta p’ashtachiqpas karqa huk riqsisqa yachaysapa warmi Perú suyumanta, payqa iskay chunka kaq watakuna qallariyninpim warmikunapa rurayninkunata qallarichirqa. Payqa achka qillqaqkuna ukupim wiñarqa (riqsisqa Ricardo Palmapa warmi churinmi karqa, yanapaqnin qillqaqpas), chaymi payqa ancha achkatapuni ch’amapakurqa taytanpa llanthunmanta lluqsinanpaq, kikinpa sutinwantaq riqsisqa kananpaq; qallariyninpiqa Araceli, Marianela sutikunallawanmi qillqasqankunata riqsichirqa. Rosario llaqtapim, Argentinapi wañukurqa iskay chunka pichqayuq punchaw octubre killapi, waranqa isqun pachak kimsa chunka pichqayuq watapi; payqa sumaq yachaykunata, cuentokunata, qillqakunata, kaway qillqakunatapas saqirqa.
Payqa achka qillqaqkuna ukupim wiñarqa (riqsisqa Ricardo Palmapa warmi churinmi karqa, yanapaqnin qillqaqpas), chaymi payqa ancha achkatapuni ch’amapakurqa taytanpa llanthunmanta lluqsinanpaq, kikinpa sutinwantaq riqsisqa kananpaq; qallariyninpiqa Araceli, Marianela sutikunallawanmi qillqasqankunata riqsichirqa. Rosario llaqtapim, Argentinapi wañukurqa iskay chunka pichqayuq punchaw octubre killapi, waranqa isqun pachak kimsa chunka pichqayuq watapi; payqa sumaq yachaykunata, cuentokunata, qillqakunata, kaway qillqakunatapas saqirqa.
Paypa “Por Senda Propia” qillqasqanqa Lima llaqtapim riqsichikurqa waranqa isqun pachak iskay chunka hukniyuq watapi E. Rosay nisqan qillqana wasipi; chay rurayqa paypa kawayninpi huk mas riqsisqa ruraymi karqa, chaypim qallarichirqa kikinpa sutinwan qillqayta, mana riqsisqa sutikunata saqispa.
